Azərbaycan yeni tarixi mərhələnin astanasındadır. Bu mərhələ artıq yalnız neft-qaz strategiyası, nəqliyyat dəhlizləri və sənaye parkları ilə ölçülmür. XXI əsrin əsas resursu məlumat, əsas gücü isə süni intellektdir. Prezident İlham Əliyevin sədrliyi ilə keçirilən və “Azərbaycanın yeni rəqəmsal arxitekturası” adlı vahid fəaliyyət planına həsr olunmuş müşavirə ölkənin inkişaf modelində keyfiyyətcə yeni istiqaməti müəyyənləşdirdi. Dövlətimizin başçısının sözləri ilə desək, bu gün süni intellektin tətbiqi, data mərkəzlərinin yaradılması, rəqəmsallaşma ilə bağlı islahatlar faktiki olaraq ölkələrin gələcək inkişafını müəyyən edir. Bu, sadəcə texnoloji yenilənmə deyil, strateji seçimdir. Azərbaycanın coğrafi mövqeyi – Asiya ilə Avropanın kəsişməsində yerləşməsi indiyədək nəqliyyat və enerji dəhlizləri üçün strateji üstünlük yaradıb. İndi isə həmin üstünlük rəqəmsal magistrallara çevrilməlidir. Rəqəmsal arxitekturanın əsas şərtlərindən biri enerji təminatıdır. Süni intellekt və iri data mərkəzləri böyük enerji gücü tələb edir. Prezident İlham Əliyev müşavirədə vurğuladı ki, son 20 ildə Azərbaycanın generasiya gücü iki dəfə artaraq 10 min meqavata çatıb və hazırda ən azı 2 min meqavat istifadə edilməyən potensial mövcuddur. Bu göstərici region üçün nadir üstünlükdür. Üstəlik, bərpaolunan enerji sahəsində imzalanmış müqavilələr gələcəkdə əlavə güc yaradacaq. Bu isə Azərbaycanın yaşıl enerji əsasında fəaliyyət göstərən data mərkəzləri qurmaq imkanını genişləndirir və Avropanın karbon neytrallığı siyasəti ilə uzlaşır.
Rəqəmsal transformasiya dövründə bu amil xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Çünki süni intellekt və yüksək texnologiyalar artıq qlobal rəqabətin əsas predmetidir. Azərbaycanın həm Amerika fondları ilə maliyyə əməkdaşlığı, həm də Çin və Avropa ilə strateji münasibətləri ona çevik və çoxvektorlu texnoloji siyasət yürütmək imkanı verir. Bu, siyasi müdriklik və strateji uzaqgörənliyin təzahürüdür. Cənab Prezident çıxışında dövlət idarəçiliyində vahid koordinasiyanın vacibliyini xüsusi qeyd etdi: “Dövlət xidmətləri ‘mygov’ üzərindən həyata keçirilməlidir. Yəni vahid mərkəzdən.” Bu, dövlət-vətəndaş münasibətlərində keyfiyyət dəyişikliklərinə səbəb olacaq addımdır. Ayrı-ayrı platformaların ləğvi, vahid sistemə keçid və bütün xidmətlərin bir ünvandan təqdim olunması həm şəffaflığı artıracaq, həm də vətəndaş məmnuniyyətini yüksəldəcək. Eyni zamanda, hər bir nazirlikdə rəqəmsallaşma və süni intellekt üzrə məsul müavinin ayrılması idarəetmədə institusional yanaşmanın formalaşdırılması deməkdir. Bu, prosesin kampaniya xarakterli deyil, davamlı və sistemli olacağını göstərir. Cənab Prezidentin süni intellektin dövlət qurumlarında tətbiqi ilə bağlı fikirləri xüsusi diqqətə layiqdir: “Süni intellektin tətbiqi dövlət qurumlarında geniş vüsət almalıdır.” Bu, dövlət qərarlarının daha dəqiq analizə əsaslanması, risklərin öncədən qiymətləndirilməsi və operativ idarəçilik modelinin qurulması deməkdir. Artıq inkişaf etmiş ölkələrdə süni intellekt agentlərinin məmurlara gündəlik fəaliyyətlərdə yardım göstərməsi faktı göstərir ki, Azərbaycan bu trendləri gecikmədən mənimsəmək niyyətindədir. Cənab Prezident İlham Əliyev açıq şəkildə qeyd etdi ki, ötən il Azərbaycan aqressiv kiberhücuma məruz qalıb: “Biz onun mənbəyini də bilirik və lazımi tədbirlər də görülmüşdür.” Bu açıqlama göstərir ki, rəqəmsal inkişaf paralel olaraq kibertəhlükəsizlik strategiyasının gücləndirilməsi ilə müşayiət olunmalıdır. Artıq fəaliyyət göstərən Kibertəhlükəsizlik Mərkəzinin rolunun artırılması və konkret hədəflərin müəyyənləşdirilməsi rəqəmsal suverenliyin qorunmasının əsas şərtidir. Rəqəmsal transformasiya insan kapitalı olmadan mümkün deyil. Cənab Prezident bu sahədə təhsil sisteminin yenilənməsinin vacibliyini vurğuladı. Ali məktəblərdə müasir ixtisasların genişləndirilməsi, xaricdə təhsil proqramlarının bu istiqamətə yönəldilməsi və hətta orta məktəblərdə ilkin rəqəmsal biliklərin aşılanması uzunmüddətli strategiyanın tərkib hissəsidir. Bu, texnoloji inkişafın sosial bazasının formalaşdırılması deməkdir.
Fevralın 11-də keçirilən müşavirə Azərbaycanın inkişaf fəlsəfəsində yeni mərhələnin başlanğıc nöqtəsidir. Əgər əvvəlki mərhələ enerji diplomatiyası ilə xarakterizə olunurdusa, indi prioritet rəqəmsal diplomatiya və texnoloji suverenlikdir. Cənab Prezident İlham Əliyevin qəti mövqeyi isə bu prosesi siyasi iradə ilə təmin edir: “Bu sahəyə daha güclü təkan verməliyik.” Azərbaycan artıq enerji və nəqliyyat dəhlizlərinin qurucusu kimi tarixə düşüb. İndi isə qarşıda duran vəzifə – rəqəmsal dəhlizlərin memarı olmaqdır. Bu isə təkcə texnoloji layihə deyil, milli gücün, strateji baxışın və dövlətçilik iradəsinin təntənəsidir. Yeni rəqəmsal arxitektura güclü dövlətin, müasir cəmiyyətin və qlobal rəqabətə hazır Azərbaycanın gələcək yol xəritəsidir.
Müşfiq Səfərov,
Yeni Azərbaycan Partiyası Beyləqan rayon təşkilatının sədri